Zeldzaam 17de-eeuws handgeschreven Brabants kookboek

Brabants kookboek Erfgoed Bibliotheek Antwerpen - pagina 4
Brabants kookboek Erfgoed Bibliotheek Antwerpen - pagina 4

De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience te Antwerpen kreeg eind vorig jaar  een 17de-eeuws handgeschreven kookboek cadeau van haar vriendenvereniging. Op de website van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience staat nu een digitale versie van het boek in pdf formaat.

Kookboeken uit die periode zijn bijzonder zeldzaam. Uit de zeventiende eeuw zijn in het Nederlandse taalgebied slechts een dozijn kookhandschriften overgeleverd en slechts twee gedrukte kookboeken. Dat komt omdat kookboeken echte gebruiksboeken waren. Ze stonden niet in de bibliotheek maar in de keuken, om dagelijks geraadpleegd te worden tot ze uiteen vielen en werden weggegooid.

Het handschrift in quarto-formaat telt 56 folio’s, waarvan 7 blanco, en is afkomstig uit de nalatenschap van volkskundig en culinair historicus W. L. Braekman (1931-2006). Het bevat naast culinaire ook geneeskundige recepten. Bovendien bevat het een aantal (kopieën) van Franstalige brieven. De tekst is door minstens twee verschillende handen geschreven. Op het voorblad staat “Anvers” vermeld en een naam die we kunnen ontcijferen als “Elvere Cob”. Afgaande op het gebruikte dialect, mogen we stellen dat het handschrift ontstond in het hertogdom Brabant, mogelijk uit de omgeving van Antwerpen. Het manuscript dateert wellicht uit de tweede helft van de 17de eeuw, mogelijk zelfs uit de laatste decennia. Hieronder volgt een korte beschrijving, op basis van eigen vaststellingen en van handgeschreven notities van Prof. Braekman:

fols 1-36v: Kookboek in eenzelfde hand (eerste hand) met een honderdtal recepten.

fols 37r-42v: Medische recepten, grotendeels in het Nederlands, ook een aantal in het Frans.

fols 43r-49v: Blanco pagina’s.

fols 50r: Drie kookrecepten in het Nederlands (Brabants).

fol 51r-56: Brieven in het Frans door een vrouw (tweede, mogelijk derde hand) aan haar moeder en zuster met vermelding van “le cloistre de Muizen”, “ducasse” en “la ducasse d’Anvers”. Mogelijk zijn dit brieven van een Antwerps meisje dat op pensionaat zat te Brussel.

We hebben een wafelrecept uit het handschrift gemoderniseerd voor de nieuwsbrief van de vriendenvereniging van de Erfgoedbibliotheek. We zullen dit recept en onze moderne interpretatie ervan binnenkort ook op deze site publiceren.

Klik hier voor de beschrijving in de online catalogus van de Erfgoedbibliotheek. Klik hier voor een elektronische versie (PDF) van het kookboek.

Bartolomeo Scappi, het biografisch mysterie opgelost

In Lieve schat, wat vind je lekker besteden we ruime aandacht aan het leven van Bartolomeo Scappi, wiens Opera dell’arte del cucinare een belangrijke bron was voor het Koocboec van Antonius Magirus en waar de BBC op 27 december 2007 om 21 uur een documentaire over uitzond.

Bartolomeo Scappi (ca. 1500-ca. 1570). Titelblad van de Opera (1570).
Bartolomeo Scappi (ca. 1500-ca. 1570). 

Hoewel de auteur van de Opera met naam en toenaam vermeld staat op de titelpagina (klik op de afbeelding om ze in detail te bekijken), was het leven van Bartolomeo Scappi lange tijd omgeven met mysterie en gissingen. Vooral zijn geboorteplaats was onderwerp van discussie. Onderzoekers voerden met vuur argumenten aan om te bewijzen dat Bartolomeo Scappi geboren was in hun stad. Bologna en Venetië, maar ook andere Noord-Italiaanse plaatsen, streden daarbij om de eer. Bologna omwille van de aanwezigheid van een familie Scappi in deze stad sinds de twaalfde eeuw en het feit dat Bartolomeo Scappi er in dienst was van kardinaal Lorenzo Campeggi. Venetië omwille van de Lees “Bartolomeo Scappi, het biografisch mysterie opgelost” verder

Carluccio and the Renaissance Cookbook

Dat was even schrikken, gisteren. Bij het openslaan van de tv-pagina’s van Humo komen we een vermelding tegen van het Koocboec oft familieren keukenboec. De BBC zendt op 27 december om 21 uur onze tijd immers een documentaire uit over [Bartolomeo Scappi ->@wiki] en zijn Opera. Bij de aankondiging in Humo vermeldt de ongetwijfeld zeer opmerkzame en Google-deskundige redacteur van dienst dat dit renaissancekookboek werd “geplagieerd in het Nederlands” (niet helemaal correct, maar we zijn al blij met de vermelding). De Britse (eigenlijk Schotse) documentaire over Bartolomeo Scappi werd in Italië gedraaid door Antonio Carluccio. The Indepedent kreeg al een preview en vindt Caluccio and the Renaissance Cookbook “prachtig in beeld gebracht”:

Carluccio and the Renaissance Cookbook gives us an insight into the excesses and flights of fancy of Italian Renaissance cookery, with its fashionable emphasis on sugar and spice. What I remember most, however, is an extreme close-up of a barbecue spit popping out through a suckling pig’s bum.

Onze videorecorder is al geprogrammeerd!

Uit eten in Brussel en België in 1903

We willen deze site niet alleen beperken tot het Koocboec
van Magirus (al hebben we daar het laatste woord nog niet over gezegd; zo komen die beloofde extra recepten er binnenkort echt aan), maar ook af en toe stilstaan bij andere aspecten van de geschiedenis van de gastronomie. Vandaag lezen we daarom mee in een Britse restaurantgids uit 1903 waarin het Brusselse uitgaans- en restaurantleven in 1903 wordt beschreven. Brussel was toen blijkbaar nog niet de “Bourgondische” stad die het nu wel is. (Volgens de Michelin-gids één van de top tien steden in de wereld om uit te gaan eten.) Lees “Uit eten in Brussel en België in 1903” verder